‘Zo werkt het hier’: hardnekkige cultuur bij overheidsorganisaties

Burgers en bedrijven meer onderdeel maken van beleidsontwikkeling klinkt mooi, maar dit inbedden in overheidsorganisaties blijkt niet over rozen te gaan. Dat stelt bestuurskundige Max Herold in zijn proefschrift over de spanning tussen ‘zo werkt het hier’ en de externe druk om dergelijke open beleidsprocessen te organiseren. Herold promoveert donderdag 5 oktober 2017.

'Open beleidsontwikkeling', waarbij burgers en bedrijven meer onderdeel worden van de beleidsontwikkeling van overheidsinstanties, zou het antwoord moeten zijn op het wantrouwen van burgers ten aanzien van de overheid. De representatieve democratie biedt daartegen weerstand die zich uit in ongeschreven regels die niet of moeilijk zijn te wijzigen.

Max Herold onderzocht vanuit de optiek van beleidsambtenaren de ongeschreven regels en hun effect op open beleidsontwikkeling. Daarbij spreekt hij van ‘Open Multistakeholder Beleidsontwikkeling’(OMSBO).
De hoeveelheid betrokkenen bij het beleidsproces wordt immers veel groter. Denk bijvoorbeeld aan de aanpak van jeugdwerkeloosheid of het beantwoorden van de vraag wat de vaardigheden zijn die jongeren dienen te leren om ook in de toekomst succesvol te zijn in een veranderende samenleving. Dat zijn beleidsthema’s waarin talloze stakeholders in de praktijk een rol spelen.

Zwart op wit

‘Zo werkt het hier’ is vaak iets dat iedere nieuwe beleidsmedewerker snel ervaart, maar nergens zwart op wit staat. Dat zijn de zogenaamde ongeschreven regels. Die laten zich als volgt samenvatten: besef, we dienen hier de minister (en de lijn), wees zichtbaar naar de lijn, haal je tijdsplanning (mis het politieke momentum niet van een beleidsthema) en je netwerk is cruciaal (vooral met de actoren die politieke invloed hebben).

Het proefschrift 'Omgaan met ongeschreven regels. Hoe beleidsambtenaren zélf openheid kunnen creëren in de beleidsontwikkeling' legt bloot hoe deze ongeschreven regels zich uiten  in de praktijk van beleidsambtenaren en hoe deze de openheid in de beleidsontwikkeling belemmeren. De focus op de minister, en de Tweede Kamer, bijvoorbeeld wordt vanuit de ongeschreven regels belangrijker dan de focus naar buiten en de praktijk. Ook laat het proefschrift zien hoe beleidsmedewerkers juist slim kunnen omgaan met de ongeschreven regels om ruimte te scheppen voor OMSBO. Voorbeelden zijn het effectief doen aan verwachtingsmanagement en kaderstelling: waar richt OMSBO zich op en waar niet? Ook nadenken, bij de vormgeving van OMSBO, over hoe de opzet van het proces zélf in positieve zin het imago van de minister kan dienen is een manier.

Over Max Herold

Max Herold studeerde oa aan de Open Universiteit. In 2012 startte hij zijn promotieonderzoek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Herold is zelfstandig consultant. 


Publicatiedatum: 3 oktober 2017