Waarom draait elke verkiezingscampagne de laatste jaren uiteindelijk weer uit op migratie? Hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid Peter Scholten analyseert het politieke en maatschappelijke debat over migratie. Hij schetst in een minicollege welke aandachtspunten het nieuwe kabinet volgens hem zou moeten meenemen in dit dossier.
Volgens Scholten is de actualiteit nauwelijks bij te houden. "De kabinetsformatie is nog bezig en het lijkt alweer maar over één ding te gaan: hoe lossen we de migratiecrisis op?" Dat was ook tijdens de verkiezingen het geval. "Ze begonnen over wonen, veiligheid en Oekraïne, maar al snel ging het opnieuw alleen nog over migratie."
Feiten versus gevoel
Als wetenschapper kijkt Scholten naar de cijfers achter dat crisisgevoel. "Was er daadwerkelijk sprake van een uitzonderlijke asielcrisis? Nee. De migratiestroom neemt de afgelopen jaren juist af", legt Scholten uit. Ook historisch gezien zijn de aantallen niet uitzonderlijk, benadrukt hij. "In vergelijking met de jaren negentig of zelfs met de periode na de Tweede Wereldoorlog zitten we op lagere niveaus."
Bovendien draait het debat volgens Scholten onevenredig veel om asiel, terwijl dat slechts een klein deel van de totale migratie uitmaakt. "Gemiddeld was asielmigratie tussen 2014 en 2023 maar 11 procent van alle migratie." Ook het idee dat Nederland meer opvangt dan andere Europese landen klopt niet. "We zitten al twintig jaar structureel onder het Europees gemiddelde."
Toch blijven deze feiten nauwelijks hangen. "Feiten hebben geen grip op het migratiedebat," concludeert Scholten. "Dat was voor mij de reden om het boek De Migratie-obsessie te schrijven. Daarin gaat het niet over hoe migratie werkt, maar over hoe het debat werkt."
Chaos door beleid
Waar komt het hardnekkige crisisgevoel dan vandaan? Scholten wijst in de eerste plaats naar beleid. "De zorgen van mensen gaan niet zozeer over aantallen, maar over de chaos in het asielbeleid." Het steeds openen en sluiten van opvanglocaties en aanmeldpunten leidt tot zichtbare problemen. "Als mensen op straat slapen en daar foto’s van worden gemaakt, denkt iedereen: zie je wel, er zijn te veel migranten. Maar dat is het gevolg van beleid, niet van migratie."
Daarbij worden andere maatschappelijke problemen vaak 'gemigrantiseerd'. "De woningnood wordt voortdurend gekoppeld aan asielzoekers, terwijl het om zo’n 8% van de sociale huur gaat. Zo plak je migratie op problemen die ergens anders door worden veroorzaakt."
Politiek van angst
Verder noemt Scholten: de politiek van angst. "Angst werkt. Slecht nieuws werkt. En migratie is daar een perfecte storm voor." Volgens hem slagen politieke partijen er onvoldoende in om daar een positief en realistisch toekomstverhaal tegenover te zetten. "Angst haal je alleen weg met een goed perspectief op de migratiesamenleving."
Ook media spelen daarin een rol. "Het crisisframe verkoopt. Migratie is voor media een natte droom: conflict, emotie, personalisering. Zonder media was dat gevoel van permanente crisis veel kleiner geweest."
Zeven punten voor het nieuwe kabinet
In zijn minicollege presenteerde Scholten een zevenpuntenplan voor het nieuwe kabinet, met als kern: verbeter de kwaliteit van beleid, stop met het 'migrantiseren' van problemen, benoem en bestrijd racisme en ga in gesprek met álle Nederlanders. "Ook met Nederlanders met een migratieachtergrond," benadrukte hij, met een blik op Rotterdam, waar de meerderheid van de bevolking migrant is.
Zijn slotboodschap was helder: "Het migratiedebat gaat vaak helemaal niet over migratie. Het wordt gebruikt als symbool voor andere angsten en onzekerheden." Dat is niet zonder gevolgen. "Het ondermijnt het vertrouwen in de democratie en kan zelfs leiden tot geweld. Wil je een fatsoenlijk Nederland, stop dan met die migratie-obsessie", besluit hij zijn betoog.
- Professor
- Meer informatie
Meer wetenschapsverhalen? Kijk op ons online magazine Erasmus Extra.
Of bezoek de volgende editie van de wetenschapstalkshow Studio Erasmus.
Pers
Voor meer informatie kun je contact opnemen met Marjolein Kooistra van Erasmus School of Social and Behavioural Sciences. Telefonisch via (010) 408 2135 / 06 83 67 60 38 of via e-mail.- Gerelateerde content
